W skrócie: Lateksowe farby do wnętrz to wodorozcieńczalne farby dyspersyjne, które nie zawierają naturalnego lateksu: spoiwem jest dyspersja akrylowa, styrenowo-akrylowa albo winylowa. Warto je stosować w kuchni, przedpokoju, łazience i pokoju dziecka, ale wybieraj farbę po klasie odporności na szorowanie na mokro wg PN-EN 13300 (klasa 1 lub 2), a nie po słowie „lateksowa” na puszce. Matowa farba do ścian i sufitów może mieć najwyżej 30 g/l lotnych związków organicznych (LZO).
Ten poradnik redakcji Deko-Rady.pl jest dla osób, które same malują mieszkanie albo wybierają farbę dla ekipy i chcą wiedzieć, co oznacza napis „lateksowa” i za co warto dopłacić. Podajemy skład farby lateksowej, klasy odporności na szorowanie i stopnie połysku według normy PN-EN 13300 oraz zasady malowania. Nie testowaliśmy farb we własnym zakresie: wartości pochodzą z normy PN-EN 13300, z dyrektywy 2004/42/WE i z ogólnie przyjętych zaleceń producentów.
Czym jest farba lateksowa?
Farba lateksowa to farba dyspersyjna, czyli zawiesina drobnych cząstek tworzywa sztucznego (polimeru) w wodzie, która po odparowaniu wody tworzy na ścianie ciągłą, elastyczną powłokę. Określenie „lateksowe farby do wnętrz” oznacza w praktyce to samo co „dyspersyjne farby do wnętrz”: wodorozcieńczalne farby do ścian i sufitów na spoiwie polimerowym.
Farba lateksowa składa się z czterech grup składników:
- spoiwo – dyspersja polimeru, która skleja pozostałe składniki i decyduje o odporności powłoki na zmywanie,
- pigmenty – biel tytanowa i barwniki w formie proszku albo kolorantu, które dają kolor i krycie,
- wypełniacze – np. kreda, talk, kaolin, które nadają powłoce grubość i wpływają na stopień matu,
- woda i dodatki – woda jest głównym rozcieńczalnikiem, a dodatki (zagęstniki, środki konserwujące, niewielka ilość koalescentów) ułatwiają malowanie i tworzenie powłoki.
Ilość lotnych związków organicznych (LZO) w farbach ogranicza dyrektywa 2004/42/WE, przeniesiona do polskiego prawa. Od 2010 roku matowa farba wodorozcieńczalna do ścian i sufitów wewnętrznych może zawierać najwyżej 30 g LZO w litrze gotowego produktu. Limit LZO podawany jest na etykiecie każdej farby sprzedawanej w Unii Europejskiej.
Czy farba lateksowa zawiera lateks?
Farba lateksowa do wnętrz nie zawiera naturalnego lateksu z kauczukowca. Słowo „lateks” oznacza tu każdą wodną dyspersję polimeru, która wygląda jak mleczny sok kauczukowca. W farbach lateksowych spoiwem jest najczęściej jedna z trzech dyspersji:
- akrylowa (czysty akryl),
- styrenowo-akrylowa,
- winylowa – polioctan winylu albo kopolimery octanu winylu, np. z etylenem (VAE).
Producenci łączą też te dyspersje ze sobą. Nazwa „farba lateksowa” upowszechniła się w Stanach Zjednoczonych w latach 40. XX wieku, gdy na rynek weszły pierwsze farby na dyspersji kauczuku syntetycznego (styrenowo-butadienowego). Te farby można było zmywać, w przeciwieństwie do farb klejowych i kredowych przygotowywanych przez malarza na budowie. Kauczuk syntetyczny w spoiwie zastąpiły później dyspersje akrylowe i winylowe, a nazwa „lateksowa” została.
Napis „lateksowa” na puszce nie mówi, ile spoiwa zawiera farba. Im więcej spoiwa skleja pigmenty i wypełniacze, tym powłoka farby jest odporniejsza na zmywanie, a tę odporność mierzy klasa odporności na szorowanie na mokro wg PN-EN 13300. Farbę lateksową porównuj z innymi farbami po tej klasie, a nie po nazwie.
Czym różni się farba lateksowa od akrylowej?
Farba lateksowa i farba akrylowa do wnętrz to ta sama grupa produktów, czyli wodorozcieńczalne farby dyspersyjne: „akrylowa” nazywa rodzaj spoiwa, a „lateksowa” jest nazwą zwyczajową. W polskich sklepach nazwa „lateksowa” zwykle oznacza farbę z większą ilością spoiwa i klasą szorowania 1–2, a nazwa „akrylowa” częściej tańszą farbę w klasie 3–5, ale to tylko zwyczaj handlowy, a nie definicja z normy. Różnicę pokazuje dopiero karta techniczna farby.
| Cecha | Farba „lateksowa” (zwykle) | Farba „akrylowa” (zwykle) |
|---|---|---|
| Spoiwo | dyspersja akrylowa, styrenowo-akrylowa lub winylowa | dyspersja akrylowa lub styrenowo-akrylowa |
| Rozcieńczalnik | woda | woda |
| Typowa klasa szorowania wg PN-EN 13300 | 1–2 | 2–5, zależnie od produktu |
| Gdzie stosować | kuchnia, łazienka, przedpokój, pokój dziecka, klatka schodowa | sypialnia, sufity, pomieszczenia rzadko zmywane |
| Jak sprawdzić | klasa szorowania, klasa krycia i stopień połysku w karcie technicznej | |
Jak sprawdzić odporność farby lateksowej na szorowanie?
Odporność farby lateksowej na szorowanie sprawdzisz w karcie technicznej lub na etykiecie, gdzie producent podaje klasę od 1 do 5 wg normy PN-EN 13300: klasa 1 oznacza najodporniejszą powłokę, a klasa 5 najsłabszą. Klasę wyznacza się w badaniu laboratoryjnym jako ubytek grubości powłoki po określonej liczbie cykli szorowania na mokro.
| Klasa szorowania (PN-EN 13300) | Ubytek grubości powłoki | Gdzie się sprawdzi |
|---|---|---|
| 1 | poniżej 5 µm po 200 cyklach | kuchnia, łazienka, przedpokój, pokój dziecka, klatka schodowa |
| 2 | od 5 do poniżej 20 µm po 200 cyklach | salon, pokój dziecka, przedpokój |
| 3 | od 20 do poniżej 70 µm po 200 cyklach | sypialnia, gabinet, ściany rzadko dotykane |
| 4 | poniżej 70 µm po 40 cyklach | sufity |
| 5 | 70 µm i więcej po 40 cyklach | sufity, powierzchnie niezmywane |
Norma PN-EN 13300 klasyfikuje też krycie farby, czyli zdolność zasłonięcia podłoża przy podanej wydajności: klasa 1 to co najmniej 99,5%, klasa 2 od 98 do 99,5%, klasa 3 od 95 do 98%, a klasa 4 poniżej 95%. Farba lateksowa w klasie krycia 1 lub 2 zwykle zakrywa jasne podłoże dwiema warstwami. Klasę krycia porównuj zawsze przy tej samej wydajności w m²/l, bo producent sam wybiera wydajność, przy której ją podaje.
Jaki stopień połysku wybrać: mat, satyna czy połysk?
Na ściany w pokojach wybierz farbę lateksową matową lub głęboko matową, bo najlepiej ukrywa nierówności, a do kuchni, łazienki i przedpokoju farbę satynową (półmatową), która łatwiej się zmywa. Norma PN-EN 13300 dzieli farby na cztery stopnie połysku mierzonego połyskomierzem w jednostkach połysku (GU) pod kątem 60° lub 85°:
- Farby lateksowe głęboko matowe – połysk poniżej 5 GU pod kątem 85°. Głęboki mat najskuteczniej ukrywa nierówności ściany i sprawdza się na sufitach oraz ścianach w świetle bocznym.
- Farby lateksowe matowe – połysk poniżej 10 GU pod kątem 85°. Farba matowa to najczęstszy wybór do salonu i sypialni. Przykładem farb matowych i głęboko matowych są farby PremiumColor marki Caparol.
- Farby lateksowe półmatowe (satynowe), w normie „średni połysk” – połysk co najmniej 10 GU pod kątem 85° i poniżej 60 GU pod kątem 60°. Powłoka satynowa jest zwarta, więc łatwiej się zmywa, ale bardziej pokazuje nierówności. Przykładami farb półmatowych są Caparol Samtex 12 i Caparol Samtex 20.
- Farby lateksowe z połyskiem – połysk 60 GU i więcej pod kątem 60°. Farba z połyskiem dobrze znosi zmywanie, ale nie ukrywa nierówności, dlatego wymaga ściany wygładzonej gładzią. Przykładem farby z połyskiem jest Caparol Latex Gloss 60.
Stopień połysku i klasa szorowania to dwa osobne parametry. Matowa farba lateksowa może mieć klasę szorowania 1, a farba satynowa klasę 2, dlatego przy wyborze farby do kuchni sprawdzaj w karcie technicznej oba parametry.
Czy warto stosować farby lateksowe?
Farby lateksowe warto stosować wszędzie tam, gdzie ściany trzeba zmywać: w kuchni, łazience, przedpokoju, pokoju dziecka i na klatce schodowej, pod warunkiem że farba ma klasę szorowania 1 lub 2 wg PN-EN 13300. Na sufit i do sypialni wystarczy tańsza farba w klasie 3–5, bo tych powierzchni zwykle się nie zmywa.
Farba lateksowa ma trzy praktyczne zalety: jest wodorozcieńczalna, więc narzędzia myjesz wodą, ma niską zawartość LZO (najwyżej 30 g/l w farbie matowej) i wysycha na tyle szybko, że dwie warstwy nałożysz jednego dnia. Ograniczenia farby lateksowej są dwa: wyższa cena za litr niż w farbach klasy 3–5 i gorsze ukrywanie nierówności w wersji satynowej i z połyskiem. Farba lateksowa nie nadaje się na podłoża, dla których producent przewiduje inne systemy, np. na świeże tynki wapienne czy ściany z aktywną pleśnią przed jej usunięciem.
Jak malować farbą lateksową?
Farbą lateksową malujesz w 6 krokach, zwykle na dwie warstwy, a farba jest gotowa do użycia po wymieszaniu w opakowaniu:
- Przygotuj podłoże: ściana ma być sucha, czysta i nośna, a ubytki wypełnione i zeszlifowane.
- Zagruntuj ścianę gruntem zalecanym przez producenta farby, szczególnie na świeżych gładziach, płytach gipsowo-kartonowych i podłożach chłonnych.
- Dokładnie wymieszaj farbę w opakowaniu.
- Pierwszą warstwę możesz rozcieńczyć wodą, zwykle o 5–10%; dokładną ilość podaje karta techniczna farby.
- Maluj w temperaturze co najmniej +5°C (część producentów podaje +8°C lub +10°C), a drugą warstwę nakładaj po czasie schnięcia podanym na etykiecie, zwykle po kilku godzinach.
- Drugiej warstwy nie rozcieńczaj: farba lateksowa rozcieńczona wodą gorzej kryje, przez powłokę prześwituje podłoże, a kolor wychodzi jaśniejszy i nierówny.
Ile litrów farby lateksowej potrzebujesz, liczysz z wydajności podanej na puszce, najczęściej 8–12 m² z litra na jedną warstwę. Na pokój o powierzchni ścian 40 m² przy wydajności 10 m²/l i dwóch warstwach potrzeba ok. 8 litrów farby.
Jaki wałek do farby lateksowej?
Do farby lateksowej wybierz wałek i pędzel z włókien syntetycznych, a długość runa wałka dobierz do struktury podłoża: im gładsza ściana, tym krótsze runo. Wałkiem malujesz płaszczyzny, a pędzlem obrysy, np. styk ściany z sufitem. Producenci narzędzi malarskich podają zbliżone, choć nie identyczne zakresy długości runa:
- płyty gipsowo-kartonowe – runo 9–12 mm,
- gładzie gipsowe – runo 12–14 mm,
- tynki cementowo-wapienne – runo 14–16 mm,
- tynki strukturalne – runo powyżej 16 mm.
Do farby lateksowej satynowej i z połyskiem wybieraj wałek z krótszego zakresu, bo dłuższe runo zostawia na błyszczącej powłoce widoczną fakturę. Farby lateksowe występują w setkach kolorów z mieszalnika i w kilku stopniach połysku, więc jeden rodzaj farby możesz zastosować w całym mieszkaniu, zmieniając tylko kolor i stopień matu.
Podsumowanie
Lateksowe farby do wnętrz to wodorozcieńczalne farby dyspersyjne na spoiwie akrylowym, styrenowo-akrylowym lub winylowym, bez naturalnego lateksu. Matowa farba do ścian i sufitów może zawierać najwyżej 30 g/l LZO. O jakości farby decyduje klasa szorowania na mokro wg PN-EN 13300: klasa 1 (ubytek poniżej 5 µm po 200 cyklach) lub 2 do kuchni, łazienki, przedpokoju i pokoju dziecka, klasa 3–5 na sufity i do sypialni. Na ściany w pokojach wybierz mat (poniżej 10 GU pod kątem 85°), do pomieszczeń zmywanych satynę. Maluj na dwie warstwy, rozcieńczając wodą o 5–10% tylko pierwszą, wałkiem z runem 9–16 mm dobranym do podłoża.
Zobacz też
- Malowanie ścian: ile farby kupić, po co grunt i dlaczego druga warstwa jest obowiązkowa
- Różnorodne funkcje farby do betonu
Farby lateksowe – najczęstsze pytania
Czy farby lateksowe zawierają lateks?
Nie, farby lateksowe do wnętrz nie zawierają naturalnego lateksu. Spoiwem jest wodna dyspersja polimeru: akrylowa, styrenowo-akrylowa albo winylowa, a nazwa „lateksowa” pochodzi z lat 40. XX wieku, gdy pierwsze takie farby miały spoiwo z kauczuku syntetycznego.
Czym różni się farba lateksowa od akrylowej?
Farba lateksowa i akrylowa to ta sama grupa wodorozcieńczalnych farb dyspersyjnych. W handlu „lateksowa” zwykle oznacza farbę z klasą szorowania 1–2, a „akrylowa” częściej tańszą farbę w klasie 3–5, dlatego porównuj klasę w karcie technicznej.
Jaka klasa odporności na szorowanie jest najlepsza?
Najodporniejsza jest klasa 1 wg PN-EN 13300, czyli ubytek powłoki poniżej 5 µm po 200 cyklach szorowania. Do kuchni, łazienki i przedpokoju wybierz klasę 1 lub 2, na sufit wystarczy klasa 3–5.
Matowa czy satynowa farba lateksowa?
Matowa farba lateksowa lepiej ukrywa nierówności i pasuje do salonu, sypialni i na sufit. Satynowa łatwiej się zmywa, więc sprawdza się w kuchni, łazience i przedpokoju, ale wymaga gładkiej ściany.
Czy farbę lateksową trzeba rozcieńczać?
Nie trzeba, farba lateksowa jest gotowa do użycia po wymieszaniu. Pierwszą warstwę można rozcieńczyć wodą zwykle o 5–10% według karty technicznej, drugiej warstwy nie rozcieńczaj, bo gorzej kryje.
Jaki wałek do farby lateksowej?
Wałek z włókien syntetycznych z runem 9–12 mm na płyty g-k, 12–14 mm na gładź, 14–16 mm na tynk cementowo-wapienny i powyżej 16 mm na tynk strukturalny.