Aranżacja jasnego salonu – jak wykorzystać naturalne światło?

Salon jest jasny wtedy, gdy światło z okna dociera w głąb pokoju i odbija się od jasnych ścian, podłogi i sufitu. Poniżej liczysz, ile okna ma twój salon, dobierasz kolory według LRV i planujesz lampy na wieczór.

Ile okna potrzebuje salon?

Okna w salonie powinny mieć łącznie co najmniej 1/8 powierzchni podłogi. Taki stosunek (1:8) dla pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi podaje § 57 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (wydanego w 2002 r.). Przepisy techniczne dla budynków są w trakcie zmian, więc przy budowie lub przebudowie sprawdź z projektantem, które wymagania obowiązują w twojej sprawie. Dla salonu 20 m² to co najmniej 2,5 m², a dla salonu 30 m² co najmniej 3,75 m².

Powierzchnia okna w świetle ościeżnic to wymiar otworu mierzony po wewnętrznej krawędzi ościeżnicy, czyli stałej ramy osadzonej w murze. Samej szyby jest mniej, bo część otworu zajmują ościeżnica, skrzydła i słupki. W typowym oknie PVC zajmują one orientacyjnie 25–35% otworu (przybliżenie, zależy od profilu i podziału okna).

Przepis dotyczy projektowania budynków. W gotowym mieszkaniu ten rachunek pokazuje, czy salon ma mało światła z natury, czy tylko zasłonięte okno. Powiększenie otworu w ścianie zewnętrznej to zmiana konstrukcji, która wymaga konstruktora i formalności budowlanych.

Liczy się też głębokość pokoju. Według reguły praktycznej projektantów światło dzienne sięga użytecznie na ok. 2–2,5 wysokości górnej krawędzi okna nad podłogą (przybliżenie). Przy oknie kończącym się 2,2 m nad podłogą to ok. 4,4–5,5 m. Dalej przydaje się jasna ściana, lustro albo lampa.

Światło zenitalne to światło padające z góry przez świetlik albo okno dachowe. W salonie w bloku go nie ma: światło wpada bocznie przez okna w ścianie, więc najjaśniej jest przy oknie, a najciemniej w kątach po jego stronie i na ścianie naprzeciwko.

Jak strona świata zmienia światło w salonie?

Okno na południe daje najwięcej słońca, a okno na północ najmniej, za to najbardziej równe światło przez cały dzień. Od kierunku okna zależą godziny bezpośredniego słońca, barwa światła i to, jak jasna powinna być ściana. Godziny w tabeli są orientacyjne dla Polski i zmieniają się z porą roku.

W salonie od południa przyda się firana albo żaluzja, bo ostre słońce oślepia i odbija się w ekranie telewizora. W salonie od północy lampy zapalasz wcześniej, a ściany mają odbijać jak najwięcej światła.

Zanim ustawisz meble, obejrzyj salon rano, w południe i wieczorem. Ciemne kąty i strefy cienia to miejsca na lampę podłogową, kinkiet albo lustro, a nie na ciemną szafę.

Jakie kolory odbijają najwięcej światła?

Najwięcej światła odbijają biele i złamane biele z LRV powyżej 70, a w większości salonów z dobrym światłem dziennym sprawdzą się kolory z LRV 40–70. LRV (Light Reflectance Value), czyli współczynnik odbicia światła, to liczba od 0 do 100: 0 to idealna czerń, która pochłania całe światło, a 100 to idealna biel, która całe je odbija. Część producentów farb podaje LRV na kartach kolorów i we wzornikach.

Wartości w tabeli to przybliżenia z ekranu, te same co w naszej kartotece kolorów ścian. Decyduje LRV z karty producenta, które może różnić się o kilka punktów. Pasma LRV dla ścian (powyżej 70, 40–70, 15–40 i poniżej 15) rozpisaliśmy w tabeli LRV przy zasadzie 60-30-10.

Podłoga też odbija światło. Dąb bielony (LRV ok. 61) odbija mniej więcej dwa razy więcej światła niż szare panele (LRV ok. 32), więc w ciemnym salonie jasna podłoga i jasny dywan dają tyle, co przemalowanie jednej ściany. Ciemny kolor nie jest błędem, ale kosztuje światło: pokój z granatowymi ścianami (LRV poniżej 15) potrzebuje wieczorem więcej lumenów, żeby był tak jasny jak pokój biały.

Ta sama farba wygląda inaczej przy oknie i w kącie, bo dociera tam inna ilość światła. O tym, dlaczego ściana przy oknie wygląda jaśniej niż w kącie, piszemy w osobnym poradniku. Kolor oceniaj także wieczorem, przy żarówce 2700 K, bo ociepla ona wszystkie barwy.

Jak nie zasłaniać okna zasłonami i meblami?

Okno zabiera najmniej światła, gdy karnisz wystaje poza nie o 15–30 cm z każdej strony, a w dzień wisi przy nim tylko lekka, jasna firana. Wtedy odsunięte zasłony wiszą na ścianie, a nie na szybie. Wysokość karnisza i szerokość tkaniny policzysz w poradniku jak powiesić zasłony i karnisz.

1. Zasłony: grube i ciemne zostaw na wieczór, w dzień odsuwaj je w całości. Firana z lekkiej tkaniny w jasnym kolorze rozprasza słońce i nie zaciemnia pokoju.
2. Meble przy oknie: wysokie regały i szafy ustaw na ścianach prostopadłych do okna albo na ścianie z oknem, a przy samym oknie tylko niskie meble.
3. Lustro: powieś je na ścianie bocznej, prostopadłej do okna. Odbije światło w głąb pokoju i nie będzie oślepiać, gdy słońce świeci prosto w szybę.
4. Jasne powierzchnie: wybieraj jasne podłogi, dywany i obicia mebli. Połysk odbija więcej, ale przy słońcu daje refleksy, więc na dużych płaszczyznach lepszy jest mat albo półmat.
5. Rośliny: ustaw je z boku okna, a nie na całej szerokości parapetu. Gęsta ściana zieleni przed szybą działa jak zasłona.

Zieleń ożywia jasne wnętrze, zwłaszcza gdy z okna nie widać ogrodu ani parku. Jeśli okno wychodzi na ulicę albo inny budynek, rośliny w donicach dadzą ten sam efekt w środku salonu.

Ile światła z lamp potrzebuje salon wieczorem?

Do rozmowy i oglądania telewizji salon potrzebuje 100–200 lx, a w miejscu do czytania 300–500 lx. Luks (lx) to lumen na metr kwadratowy, czyli miara tego, ile światła pada na powierzchnię, a lumen (lm) to ilość światła, którą daje żarówka. Norma PN-EN 12464-1 dotyczy miejsc pracy i nie obejmuje mieszkań, więc te liczby to punkt odniesienia, a nie wymóg.

Potrzebne lumeny liczysz tak: docelowe luksy × powierzchnia w m², plus 20–30% zapasu na straty w kloszach. Rachunek krok po kroku znajdziesz w części poradnika o oświetleniu, ile światła potrzebuje pokój.

Temperatura barwowa, podawana w kelwinach (K), opisuje, czy białe światło jest ciepłe, czy chłodne. Do salonu wybierz 2700 K, czyli barwę dawnej żarówki. Jeśli w salonie masz kącik do pracy, lampa nad biurkiem może mieć 4000 K i dawać ok. 500 lx. Do całego mieszkania szukaj źródeł z Ra (CRI) co najmniej 80, bo przy niższym wskaźniku kolory ścian i tkanin wyglądają brudno.

Światło planuj warstwami, każdą na osobnym włączniku:

• ogólne: plafon albo lampa sufitowa z kloszem rozpraszającym,
• zadaniowe: lampa podłogowa przy fotelu, lampa nad stołem,
• akcentujące: lampka na półce z książkami, taśma LED w regale, kinkiet w ciemnym kącie.

Telewizor ustaw prostopadle do okna, a lampy tak, żeby nie odbijały się w ekranie. Lampę za kanapą albo z boku ekranu możesz zostawić włączoną podczas seansu, a sufitową wyłączasz.

Przykład: salon 20 m² z oknem na północ

Salon ma 4×5 m, czyli 20 m², okno o wymiarach 180×150 cm w świetle ościeżnic na krótszej ścianie i górną krawędź okna 2,2 m nad podłogą.

1. Okno: 1/8 z 20 m² to 2,5 m². Okno ma 1,8 × 1,5 = 2,7 m², więc spełnia stosunek 1:8. Okno 150×150 cm (2,25 m²) byłoby za małe.
2. Głębokość: 2,2 m × 2–2,5 = ok. 4,4–5,5 m. Pokój ma 5 m głębokości, więc światło dzienne dochodzi prawie do przeciwległej ściany.
3. Ściany: okno na północ, więc LRV powyżej 70, w ciepłym odcieniu, np. ciepła biel (LRV ok. 86) albo kość słoniowa (LRV ok. 78).
4. Lumeny: 150 lx × 20 m² = 3000 lm, plus 20–30% zapasu, czyli 3600–3900 lm.
5. Lampy: plafon ok. 2000 lm, lampa podłogowa przy fotelu ok. 800 lm, lampa stołowa ok. 470 lm i lampka na regale ok. 400 lm. Razem 3670 lm, wszystkie 2700 K.

Przy granatowej ścianie akcentowej w tym samym salonie dodaj jeszcze jedno źródło przy tej ścianie, bo ciemny kolor pochłania większość padającego na niego światła.

Najczęstsze błędy w jasnym salonie

Najczęstszy błąd to jedna lampa na środku sufitu, a zaraz po nim zasłony i meble, które zabierają światło z okna.

• Jedno źródło światła na cały salon. Plafon oświetla podłogę i zostawia ciemne kąty. Potrzebujesz co najmniej trzech warstw: ogólnej, zadaniowej i akcentującej.
• Karnisz równy z oknem. Odsunięte zasłony wiszą na szybie. Karnisz powinien wystawać o 15–30 cm z każdej strony.
• Wysokie meble przy oknie. Regał albo szafa obok okna rzuca cień na pół pokoju.
• Gołe żarówki w polu widzenia. Olśnienie sprawia, że reszta pokoju wydaje się ciemniejsza, choć lumenów jest dość. Wybieraj klosze rozpraszające.
• Zimne światło wieczorem. Do salonu wybieraj 2700 K. Barwy powyżej 5000 K w mieszkaniu wyglądają szpitalnie.
• Brak światła nad stołem. Stół w jadalni potrzebuje ok. 200 lx, a sama lampa sufitowa salonu tyle nie daje.
• Ciemne ściany w pokoju od północy. Kolor z LRV poniżej 40 przy oknie na północ sprawia, że salon jest ciemny już w południe.

Podsumowanie

Okna w salonie, liczone w świetle ościeżnic, powinny mieć co najmniej 1/8 powierzchni podłogi (§ 57 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych), czyli 2,5 m² na 20 m² podłogi. Światło dzienne sięga na ok. 2–2,5 wysokości górnej krawędzi okna, więc w głębokim pokoju dalszą część rozjaśniasz jasną ścianą, lustrem i lampą. Ściany dobierz według LRV: 40–70 w większości salonów, powyżej 70 w salonie od północy. Karnisz wysuń o 15–30 cm poza okno z każdej strony, a w dzień zostaw tylko lekką firanę. Wieczorem zaplanuj 100–200 lx, czyli przy 20 m² ok. 3600–3900 lm z kilku lamp o barwie 2700 K.

Zobacz też

• Centymetry salonu: ława od sofy, telewizor od kanapy i cztery liczby, co do których poradniki się nie zgadzają
• Aranżacja salonu w czerni i bieli
• Oświetlenie w domu – poradnik: lumeny, kelwiny, CRI, strefy w łazience i trzy warstwy światła
• Jak powiesić zasłony? Wysokość karnisza, szerokość i długość zasłon w centymetrach

Jasny salon – najczęstsze pytania

Jaka powierzchnia okien w stosunku do podłogi?

Co najmniej 1:8, czyli okna, liczone w świetle ościeżnic, powinny mieć łącznie 1/8 powierzchni podłogi. Taki stosunek dla pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi podaje § 57 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W salonie 20 m² to co najmniej 2,5 m².

Jaki kolor ścian do ciemnego salonu?

Jasny i ciepły, z LRV powyżej 70, np. ciepła biel (LRV ok. 86) albo kość słoniowa (LRV ok. 78). Takie kolory odbijają najwięcej światła, a ciepły odcień równoważy chłodne światło z okna na północ.

Co to jest LRV farby?

LRV to współczynnik odbicia światła w skali 0–100: 0 to czerń, która pochłania całe światło, a 100 to biel, która całe je odbija. W większości salonów sprawdzą się ściany z LRV 40–70, a w ciemnych pokojach powyżej 70.

Ile lumenów potrzeba do salonu 20 m²?

Ok. 3600–3900 lm rozłożonych na kilka lamp. To 150 lx × 20 m² = 3000 lm plus 20–30% zapasu na straty w kloszach.

Jaka barwa światła do salonu?

2700 K, czyli ciepła barwa dawnej żarówki. Lampa nad biurkiem w kąciku do pracy może mieć 4000 K, a barwy powyżej 5000 K w salonie wyglądają szpitalnie.

Jak powiesić zasłony, żeby nie zabierały światła?

Karnisz powinien wystawać poza okno o 15–30 cm z każdej strony, żeby odsunięte zasłony wisiały na ścianie, a nie na szybie. W dzień zostaw przy oknie tylko lekką, jasną firanę.