W skrócie: Przycinanie drzew owocowych zależy od gatunku: jabłonie i grusze tnij od lutego do początku kwitnienia, przy temperaturze powyżej ok. −5°C, a wiśnie i czereśnie latem, zaraz po zbiorze, bo zimowe rany drzew pestkowych łatwo zakażają się chorobami. W jednym sezonie usuwaj najwyżej ok. 1/4–1/3 korony. Tnij gałęzie przy nasadzie, bez kikutów, albo ok. 0,5 cm nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony, a chore gałęzie usuwaj o każdej porze roku.
Ten poradnik redakcji Deko-Rady.pl jest dla właścicieli przydomowych ogrodów z kilkoma drzewami owocowymi: jabłonią, gruszą, śliwą, wiśnią lub czereśnią. Podajemy, po co przycina się drzewa, jakie są rodzaje cięcia, kiedy ciąć poszczególne gatunki, jak wykonać cięcie i jakich błędów unikać. Terminy są orientacyjne dla klimatu Polski; w danym roku decyduje pogoda i faza rozwoju drzewa.
Po co przycinać drzewa owocowe?
Drzewa owocowe przycina się, żeby korona była przewiewna i oświetlona, a drzewo regularnie owocowało i nie chorowało. Nieprzycinana korona zagęszcza się: wewnętrzne gałęzie dostają mało światła, owoce są drobniejsze i słabiej wybarwione, a w wilgotnym wnętrzu korony szybciej rozwijają się choroby grzybowe.
Przycinanie drzew owocowych ma cztery cele: ukształtowanie korony młodego drzewa, utrzymanie równowagi między wzrostem a owocowaniem, usunięcie chorych i uszkodzonych gałęzi oraz utrzymanie drzewa w wysokości, z której łatwo zbierać owoce. Cięcie zimowe pobudza drzewo do wzrostu nowych pędów, a cięcie letnie ten wzrost hamuje; z tej zasady wynika wybór terminu.
Jakie są rodzaje cięcia drzew owocowych?
Sadownicy wyróżniają cztery rodzaje cięcia drzew owocowych: formujące, prześwietlające, odmładzające i sanitarne.
- Cięcie formujące – cięcie młodego drzewa w pierwszych ok. 3–4 latach po posadzeniu, które buduje szkielet korony: przewodnik, czyli główny pęd pionowy, i kilka równomiernie rozmieszczonych gałęzi bocznych.
- Cięcie prześwietlające – coroczne usuwanie pędów rosnących do wnętrza korony, krzyżujących się, ocierających o siebie i wilków, czyli silnych pędów wyrastających pionowo z grubych konarów.
- Cięcie odmładzające – silniejsze cięcie starego, słabo owocującego drzewa: skrócenie wierzchołka, usunięcie części starych konarów i pędów wieloletnich, rozłożone na 2–3 sezony.
- Cięcie sanitarne – usuwanie gałęzi chorych, martwych, połamanych przez śnieg, wiatr lub grad, wykonywane o każdej porze roku, najlepiej w suchy dzień.
Cięcie odmładzające dobrze znoszą jabłonie, grusze i śliwy; czereśnie gorzej reagują na silne cięcie grubych konarów i łatwiej chorują. Odmłodzone drzewo wypuszcza nowe, młode pędy, na których po 2–3 latach pojawiają się owoce, a niższa korona ułatwia zbiór.
Cięcie sanitarne zatrzymuje rozwój chorób, bo usuwa źródło zakażenia z drzewa. Chorą gałąź wycinaj z zapasem ok. 10–20 cm zdrowego drewna, a narzędzia dezynfekuj, np. alkoholem, po każdym drzewie. Wycięte chore gałęzie usuń z ogrodu, nie zostawiaj ich pod drzewem.
Kiedy przycinać drzewa owocowe? Kalendarz dla gatunków
Drzewa ziarnkowe, czyli jabłonie i grusze, przycina się głównie pod koniec zimy i na przedwiośniu, a drzewa pestkowe, czyli wiśnie, czereśnie, śliwy, brzoskwinie i morele, latem po zbiorze lub wiosną po ruszeniu wegetacji. Drzewa pestkowe są wrażliwe na choroby kory i drewna, takie jak rak bakteryjny i srebrzystość liści, których sprawcy wnikają do drzewa przez rany w okresie spoczynku.
| Gatunek | Główny termin cięcia | Uwagi |
|---|---|---|
| Jabłoń | luty–kwiecień, do początku kwitnienia | przy temperaturze powyżej ok. −5°C; latem (lipiec–sierpień) można prześwietlić koronę i usunąć wilki |
| Grusza | luty–kwiecień, do początku kwitnienia | jak jabłoń; grusza silnie rośnie w górę, więc skracaj przewodnik |
| Wiśnia | latem, zaraz po zbiorze owoców | owocuje na pędach jednorocznych – usuwaj pędy, które już owocowały |
| Czereśnia | latem, zaraz po zbiorze owoców | tnij słabo; unikaj usuwania grubych konarów |
| Śliwa | wiosną po ruszeniu wegetacji albo latem po zbiorze | nie tnij zimą |
| Brzoskwinia, morela | wiosną, od początku kwitnienia | w czasie kwitnienia widać, które pędy zawiązały kwiaty |
Drzew owocowych nie przycina się jesienią i przy silnym mrozie. Rany po jesiennym cięciu nie zabliźniają się przed zimą, a tkanki wokół nich mogą przemarzać. Przy mrozie poniżej ok. −5°C drewno jest kruche i łatwo pęka przy cięciu. Wyjątkiem jest cięcie sanitarne, które wykonujesz, gdy tylko zauważysz chorą lub złamaną gałąź.
W starszej wersji tego tekstu napisaliśmy, że jabłonie i grusze należy przycinać „przed atakiem mrozów”, a gatunki mniej mrozoodporne na przełomie lutego i marca. Główne cięcie jabłoni i grusz wykonuje się na przedwiośniu, po największych mrozach, a nie przed zimą; cięcie jesienne zwiększa ryzyko przemarzania.
Jak prawidłowo przycinać drzewa owocowe? 6 kroków
Drzewo owocowe przycinasz w sześciu krokach, od gałęzi najważniejszych do najmniejszych:
- Przygotuj ostre narzędzia. Sekator jednoręczny tnie pędy do ok. 2 cm średnicy, sekator dwuręczny (nożyce do gałęzi) do ok. 4–5 cm, a grubsze konary – piła ogrodnicza. Tępe narzędzie miażdży tkanki, a rana goi się dłużej.
- Usuń gałęzie chore, martwe i połamane. To cięcie sanitarne wykonujesz zawsze na początku, żeby zobaczyć, ile zdrowych gałęzi zostaje.
- Wytnij wilki i pędy rosnące do środka. Wilki, pędy krzyżujące się i ocierające usuń przy nasadzie.
- Prześwietl koronę. Zostaw gałęzie rozmieszczone równomiernie, tak żeby słońce docierało do środka korony; w jednym sezonie usuń najwyżej ok. 1/4–1/3 korony.
- Skróć przewodnik i zbyt długie pędy. Jeśli drzewo jest za wysokie, skróć przewodnik nad bocznym pędem, a długie pędy jednoroczne skracaj nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony.
- Zabezpiecz duże rany. Rany o średnicy powyżej ok. 2–3 cm sadownicy zwykle zabezpieczają pastą lub maścią ogrodniczą, żeby ograniczyć wysychanie i infekcje.
Gałąź usuwaną w całości tnij na obrączkę, czyli tuż przy zgrubieniu u nasady gałęzi, bez zostawiania kikuta i bez wcinania się w pień. Pęd skracany tnij ukośnie, ok. 0,5 cm nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony; z tego pąka wyrośnie nowy pęd w kierunku od środka drzewa. Grubą gałąź odcinaj w trzech etapach: najpierw nacięcie od spodu kilkanaście centymetrów od pnia, potem odcięcie od góry nieco dalej, na końcu odcięcie kikuta przy obrączce. Dzięki temu gałąź nie zedrze kory z pnia.
Jakich błędów unikać przy przycinaniu drzew owocowych?
Najczęstszy błąd przy przycinaniu drzew owocowych to zbyt silne cięcie w jednym roku, po którym drzewo wypuszcza dużo wilków i przez 1–2 sezony słabiej owocuje. Pozostałe błędy to:
- przycinanie wiśni, czereśni i śliw zimą, co zwiększa ryzyko raka bakteryjnego i srebrzystości liści,
- zostawianie kikutów, które zasychają i są wrotami infekcji,
- cięcie jesienią i przy silnym mrozie,
- skracanie wszystkich pędów „na równo”, co zagęszcza koronę i pobudza wzrost zamiast owocowania,
- cięcie chorego drzewa bez dezynfekcji narzędzi, które przenosi choroby na zdrowe drzewa.
Podsumowanie
Jabłonie i grusze przycinaj od lutego do początku kwitnienia, przy temperaturze powyżej ok. −5°C, a latem tylko prześwietlaj. Wiśnie i czereśnie tnij latem, zaraz po zbiorze, śliwy wiosną po ruszeniu wegetacji lub po zbiorze, a brzoskwinie i morele wiosną, w czasie kwitnienia. Nie tnij drzew jesienią i przy mrozie. Cięcie ma cztery rodzaje: formujące (pierwsze 3–4 lata), prześwietlające (co roku), odmładzające (rozłożone na 2–3 sezony) i sanitarne (o każdej porze). W jednym sezonie usuń najwyżej ok. 1/4–1/3 korony, tnij na obrączkę lub ok. 0,5 cm nad pąkiem skierowanym na zewnątrz, rany powyżej 2–3 cm zabezpieczaj, a przy cięciu chorych gałęzi dezynfekuj narzędzia.
Zobacz też
- Jesienne wiosny początki: jak zadbać o ogród przed zimą, by oczarował nas wiosną?
- Gęsty i równy żywopłot – zakładanie, przycinanie, pielęgnacja
- Planujesz sadzić porzeczki w ogrodzie? – Zobacz jak o nie zadbać
- Trawnik na wiosnę – jak o niego zadbać?
Przycinanie drzew owocowych – najczęstsze pytania
Kiedy przycinać jabłonie i grusze?
Jabłonie i grusze przycina się od lutego do początku kwitnienia, przy temperaturze powyżej ok. −5°C. Latem, w lipcu i sierpniu, można dodatkowo prześwietlić koronę i usunąć wilki.
Kiedy przycinać wiśnie i czereśnie?
Wiśnie i czereśnie przycina się latem, zaraz po zbiorze owoców. Zimowe rany drzew pestkowych łatwo zakażają się rakiem bakteryjnym i srebrzystością liści.
Czy można przycinać drzewa owocowe jesienią?
Nie, poza cięciem sanitarnym. Rany po jesiennym cięciu nie zabliźniają się przed zimą, a tkanki wokół nich mogą przemarzać.
Ile gałęzi można wyciąć w jednym roku?
W jednym sezonie usuwaj najwyżej ok. 1/4–1/3 korony. Silniejsze cięcie pobudza wyrastanie wilków i osłabia owocowanie przez 1–2 sezony, dlatego odmładzanie starego drzewa rozkłada się na 2–3 lata.
Jak ciąć gałęzie, żeby nie zaszkodzić drzewu?
Całą gałąź tnij na obrączkę, przy zgrubieniu u nasady, bez kikuta. Pęd skracaj ukośnie ok. 0,5 cm nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony, a grube gałęzie odcinaj w trzech etapach.
Czy trzeba zabezpieczać rany po cięciu?
Rany o średnicy powyżej ok. 2–3 cm sadownicy zwykle zabezpieczają pastą lub maścią ogrodniczą. Małych ran po cięciu sekatorem nie trzeba zabezpieczać.